3 – SU DENGESİ İÇİN GENEL TANIMLAR

Hareketli su korozif olma eğiliminde olduğundan, havuzda su dengesini sağlamak çok önemlidir. Havuz yüzeyini ve mekanik ekipmanları aşındıran korozif koşulları önlemek için tüm su kalitesi faktörlerini uygun sınırlar içinde tutmak son derece önemlidir. Şimdi tüm bu su kalitesi faktörlerini ayrı ayrı inceleyelim.

3-1 pH
pH, suyun asidik veya bazik karakterinin miktarsal ölçümü olmakla birlikte kesinlikle asit ve baz miktarının ölçümü değildir. Havuz kirlenmesi ile oluşan reaksiyonlar,havuzda kullanılan kimyasal maddeler,havuzun pH oranını değiştirir.pH kavramı suyun asidik,nötr,yada bazik karakterde olduğunu gösterir.pH’ı 7 olan bir sıvı nötr’dür.pH 7’den düşükse sıvı asidik 7’den büyükse baziktir.Havuz suyu için ideal pH hafif bazik olan 7.2-7.6 arasıdır.Bu değerler;insan derisi için en uygun olan,havuz ekipmanlarını koruyan ve dezenfektan kimyasalın etkin biçimde çalışmasını sağlayan aralıktadır.Bunun altında veya üstündeki pH,yüzücülerin cildini tahriş edebilir.pH kontrolü havuzu ve havuz ekipmanlarını korozyon yada taşlaşma gibi yüksek maliyetli hasarlara karşı korumada çok önemlidir.

Havuz suyu pH’ı kalabalık havuzlarda günde birkaç kez ölçülmelidir. Havuz suyunun pH değeri klor veya diğer kimyasalların eklenmesi ile sürekli olarak değişmektedir. pH testinin asıl amacı sadece problemi belirlemek değil, aynı zamanda sorunun nasıl çözüleceğini bulmaktır. Eğer test sonucu 8.2 gibi bazik bir pH seviyesi gösteriyorsa bunu 7.4’e indirmek için suya asidik bir madde ilave etmek gerekir. Bunun için sülfürik asit, hidroklorik asit (sıvı) yada sodyum bisülfat (toz) asit eklenebilir. Eğer test sonucu pH 6.8 gibi asidik bir seviyedeyse, bunu 7,6’ya çıkarmak için suya bazik bir madde eklenmesi gerekmektedir. Bunun için suya toz soda eklenebilir.

3-2 TOPLAM ALKALİNİTE:
Basit bir deyişle, toplam alkalinite pH’taki hızlı değişmelere karşı suyun direncini sağlayan bazik maddelerin toplamıdır. Toplam alkalinite genellikle pH dengeleyici olarak bilinir,çünkü uygun seviyede iken havuz işletmecisinin kararlı bir pH düzeyini yakalamasını sağlar.Düşük seviyedeki toplam alkalinite,kimyasal madde eklendiğinde pH’ın dalgalanmasına yol açar.Yüksek seviyedeki toplam alkalinite ise,pH seviyesini değiştirme özelliğini sınırlayacaktır.
Toplam alkalinite sudaki bazik maddelerin bir ölçüsü olduğundan,pH’ın sürekli çok yüksek olduğu durumlarda yüksek alkalinite ile karşılaşmak sürpriz olmaz. İdeal alkalinite, sürekli kimyasal ayarlamalar yapılmaksızın pH’ın uygun düzeyde tutulmasını sağlar.İdeal alkalinite sınırları 80-150 ppm’ dır.

3–3 KALSİYUM SERTLİĞİ
Kalsiyum sertliği, suda çözünmüş kalsiyum miktarını belirtir. Yüksek oranda kalsiyum ihtiva eden suya “sert su”,düşük oranda kalsiyum ihtiva eden suya “yumuşak su” denir. Sert sularda kalsiyum sudan ayrılıp beyaz kabuklu birikintiler halinde havuz tabanında ve duvarlarında birikir. Kışır da denilen bu birikintiler; filtreleri, ısıtıcıları ve boruları tıkayarak masraflı tadilatlara ve zayıf sirkülasyona / filtrasyona sebep olur.
İdeal kalsiyum sertliği sınırları: 200–400 ppm’ dır.

3–4 TOPLAM ÇÖZÜNMÜŞ KATILAR
TÇK (Toplam çözünmüş katılar) havuzda çözünmüş madde veya minerallerin toplam miktarını gösterir. Bu maddeler havuza ya doldurma suyu ile ya da kimyasal maddeler ile girerler. Su buharlaştıkça toplam çözünmüş katılar geride kalarak zamanla artarlar.Yüksek düzeyde TÇK berrak olmayan su görüntüsü verir ve korozyona sebep olur.TÇK miktarı 1500 ppm’ in altında olmalıdır. Bu seviyeyi aşarsa havuzun bir kısmı boşaltılmalı ve havuz taze su ile doldurulmalıdır.

 
3–5 LANGELIER İNDEKSİ
Suyun korozif veya kireçlenmeye uygunluk karakterinin ifadesidir.Sıcaklık,alkalinite,sertlik ve TÇK faktörlerinin aşağıda belirtilen matematiksel formülü ile bulunan değerin pozitif olması suyun kireçlenmeye meyilli olduğunu,negatif olması ise suyun korozyon yapmaya meyilli olduğunu ifade eder.

3–6 REDOKS GERİLİMİ:
Redoks gerilimi, havuz suyundaki dezenfeksiyon maddelerinin oksidasyon ve mikrop öldürme etkisi için olan bir değerdir. Bu değerli bir metal elektrot (Platin veya altın) ile karşılığında bir Bezug elektrotun bir çözeltiye daldırılması işidir.(Birim: mili volt mV).Redoks gerilimi pH değerine bağlıdır ve bu sebeple daima pH değeri ile birlikte yazılmak zorundadır.
Gerilim, oksidasyon maddesinin (örneğin serbest klor),redüksiyon maddesine (örneğin, organik kirlilikler) olan oranına bağlıdır.

-Redoks gerilimi, mevcut dezenfeksiyon maddesinin (klor) suda bulunan kirlilikler üzerinde bir andaki, dezenfeksiyon ve oksidasyon etkisi için tam bir ölçüdür. Buradaki klor miktarı bir başka suda düşük ya da yüksek Redoks gerilimi verebilir. Ayrıca gerilim farklılıkları sadece yavaş meydana gelir. Bu sebeple işletme akışındaki arızalar da gecikmeyle anlaşılır.Redoks gerilimi farklılık gösteren işletmelerde sürekli yapılan ölçüm ve bunun kaydedilmesi Klor dozajının ayarı su hazırlık tesisi ve işletme şartları üzerinde değerlendirme yapma ve karar alma olanağı sağlar.

Temiz Su ve Havuz Suyunun Özellikleri

kayıt tesisi) bulunmalıdır. Ölçü suyu akışındaki gecikme en çok 0.5 dakikayı, ölçme sistemindeki ölçüm gecikmesi ise 1 dakikayı aşmamalıdır. Redoks ölçümünde tolerans 20mV’u aşmamalıdır. Ölçülen redoks değeri olması gereken min. Değerinin 50mV daha altında ise su hazırlık tesisi ve işletme şartları gözden geçirilmeli,sebep araştırılmalı ve düzeltilmelidir. Ph değerinin elektro metrik olarak ölçümünde tolerans ± 0.1 doğrulukla gerçekleşmelidir. Amperometrik klor ölçümünde olası hata sınırı en fazla 0.05 mg/l olmalıdır. PH ve serbest klor için verilen minimum ve maksimum değerlerin sınır değerler olduğu unutulmamalıdır. Değerler başkaca metot ve referanslarla en az günde bir kez ölçülmeli, su kontrol, ayar ve kayıt tesisinin güvenilirliği test edilmelidir. Su kontrol, ayar ve kayıt tesisleri talep edilen (Ayarlanmış) değerlerin dışında sudan olumsuz referanslar aldıklarında, yüzenler ve işletmeciyi uyaracak bir ikaz düzeneğine sahip olmalıdırlar. Kayıt ünitesi (Grafik veya bilgisayarlı) bulunmadığı hallerde değerler bir işletme defterine saat başı kaydedilip saklanmak zorundadır. Ayrıca müşteri ve yüzücülerin bu değerleri her an bilme hakları vardır.

9) Mikrobiyolojik taleplerin karşılanabilmesi için kendine özgü koşulları bulunan yüzme havuzu tesislerinde ve belli işletme şartlarında daha yüksek konsantrasyonlar gerekebilir. Mikrobiyolojik taleplerin karşılanması mutlak gerekliliktir. Bu durumu meydana getiren sebepler ve çözümler araştırılmak zorundadır. Havuz suyundaki serbest klor konsantrasyonu her halükarda 1.2mg./l. üst sınırını aşamaz.

10) Belirtilen sınır değerini yerine getiremeyen tesisler, bu standardın yürürlüğe girmesinden itibaren 5 yıl içinde bu standardın gereklerini ve belirtilen talepleri yerine getirmek zorundadırlar. Bunun için tesislerini bu standardın taleplerini cevaplayacak şekilde yenilemek veya ilave yapmak zorundadırlar.

11) Açık yüzme havuzlarında mikrobiyolojik şartların yerine getirilebilmesi için klor konsantrasyonu olarak daha yüksek değerler kullanılabilir.

12) Devamlı olarak taze su ile beslenen (£2m3 ) sauna tesislerindeki soğuk şok havuzları için geçerli değildir.

13) Bromür ve iyodür içeren sularda klor olarak bağlı veya serbest halojen

4 – HAVUZ PROBLEMİ VE ÇÖZÜMLERİ

HAVUZ İŞLETME TALİMATI

1. NORMAL SİRKÜLASYON VE İŞLETME BAKIMI
Bir sirkülasyonda amaç havuz suyunda bulunabilecek iri yüzücü ve iri bulandırıcı parçaları kıl tutucu ve kum filtresinde tutmak, ayrıca suyu havuza tekrar göndermeden önce kimyasal işlemden geçirmektir. Filtrasyon sisteminin çevrim zamanı 4 - 5 saat ( halka açık havuzlarda) olmalıdır. Pompaların birisi genellikle yedek olarak düşünülür.

2. HAVUZ SÜPÜRME İŞLEMİ ( VAKUMLAMA )
Havuzun dibine çöken kum ve diğer iri tanecikleri vakumlama sitemiyle havuz süpürgesi yardımıyla temizleme işlemidir. Havuzun süpürülmesi aynı zamanda havuz tabanını ve yan duvarlarının yosun tutmamasını, dolayısıyla kayganlaşmamasını sağlamaktadır. Havuz süpürme işlemi için havuz robotlarıda kullanılabilir. Genellikle büyük havuzlar için uygundur. Ancak bilinçli bir elemanın süpürge ile yapacağı işlem daha iyi sonuç vermektedir. Yüzme havuzları her gün düzenli bir şekilde süpürülmelidir. Görünürde kirlilik olmasa bile yosunlaşma ve kayganlaşmayı önlemek için vakum yapılmalıdır. Yan duvarlar dahil havuzun tüm yüzeyleri süpürülmeli, özellikle de köşeler ihmal edilmemelidir. Süpürme işlemi bittikten sonra, vakum hattının vanası mutlaka kapatılmalı ve havuzda bulunan vakum nozullarının kapakları yerine takılmalıdır.

3. TERS YIKAMA İŞLEMİ
Normal sirkülasyonda, havuz suyunda bulunan iri bulandırıcı maddeler kum filtresinde tutulmaktadır. Bu nedenle kum filtresi zamanla kirlenerek tıkanır ve görev yapamaz duruma gelir. Filtrasyonun iyi yapılmaması nedeniylede havuz suyu donuklaşır, parlaklığı gider. Kum filtresinin temizlenmesi işlemine ‘’ Ters Yıkama’’ diyoruz.
Kum filtresinin kirlendiği üzerindeki manometre basıncının artmasından anlaşılır. Manometredeki basıncın yükselmesini beklemeden düzenli olarak haftada iki defa ters yıkama yapmak gerekir. Böylece hem filtre fazla tıkanmadan temizlenmiş olur,hem de havuza taze su verilmiş olur. Ters yıkama süresi, filtrenin kirlilik derecesine göre değişir. Ters yıkama şişesinden, temiz su geldiği gözleninceye kadar işleme devam edilir.

4. DURULAMA İŞLEMİ
Ters yıkama işlemi bittikten sonra, mutlaka durulama yapılmalıdır. Durulama yapılmadan normal sirkülasyona geçilirse havuzun bulanmasına yol açılır. Ters yıkama şişesinden suyun netleştiği görülünce işleme son verilir.

5. DİREKT BOŞALTMA İŞLEMİ
Acil bir nedenle veya sezon açılmadan önce bakım amacıyla havuz suyu denge deposu boşaltılmak istenirse bu işlem yapılır. Direkt boşaltma işlemi, tortu boşaltma vanalarının açılması ile tabii olarak yapıldığı gibi sirkülasyon pompası ile ters yıkama hattındanda boşaltılabilir.